Przejdź do zawartości

Zaburzenia wzroku: przyczyny, objawy i kompleksowa opieka

Praktyczny przewodnik

Zaburzenia wzroku (synonim: zaburzenia widzenia) to kazda nieprawidlowosc w widzeniu - od pogorszenia ostrosci po ubytki w polu widzenia, mroczki czy podwojne obrazy. Jako ortoptystka MUSCAT przeprowadzilam ponad 6800 badan wzroku i w tym artykule pokaze Ci, ktore objawy sa niegrozne, a ktore wymagaja pilnej wizyty u okulisty.

Najwazniejsze w 30 sekund

  • Zaburzenia wzroku moga miec przyczyny okulistyczne (zacma, jaskra, AMD, retinopatia), ogolnoustrojowe (cukrzyca, nadcisnienie, tarczyca) lub neurologiczne (migrena, SM, udar). Kazda kategoria wymaga innego podejscia diagnostycznego.
  • Nagle zaburzenia wzroku - zwlaszcza utrata widzenia na jedno oko, "zaslona" w polu widzenia lub zaburzenia wzroku z dretwieniem konczyn i problemem z mowieniem - to stany zagrozenia zycia: natychmiast jedz na SOR lub dzwon pod 112 [3].
  • Regularne badania (co 2 lata do 40. r.z., co rok po 40. r.z., co rok przy cukrzycy) wykrywaja wiekszosc chorob oczu, zanim pojawia sie pierwsze objawy - jaskra czy AMD rozwijaja sie latami w ciszy.

Ten artykul ma charakter wylacznie edukacyjny i nie zastepuje porady medycznej. W przypadku naglych lub nasilajacych sie problemow ze wzrokiem skontaktuj sie z lekarzem okulista, a w stanach zagrozenia zycia wezwij pogotowie pod numerem 112.

Z tego artykulu dowiesz sie

  • Czym sa zaburzenia wzroku i jakie sa ich rodzaje.
  • Jakie choroby oczu i ogolnoustrojowe moga je powodowac.
  • Ktore objawy wymagaja natychmiastowej wizyty na SOR.
  • Jakie badania wykonuje okulista i czego sie spodziewac.
  • Jak dbac o wzrok przy pracy z komputerem (zasada 20-20-20).
  • Co oznaczaja kody ICD-10 (H53, H54, H40, H26, H35.3) w dokumentacji.
  • Kiedy zaburzenia wzroku wynikaja z migreny, nerwicy, kregoslupa szyjnego lub menopauzy.

Czym sa zaburzenia wzroku i jak sie objawiaja?

Krotka odpowiedz: Zaburzenia wzroku to wszelkie nieprawidlowosci w widzeniu - od pogorszenia ostrosci po ubytki w polu widzenia, mroczki czy podwojne obrazy. Moga miec przyczyny okulistyczne, ogolnoustrojowe lub neurologiczne. Niektore sa niegrozne, inne (np. nagla utrata wzroku) wymagaja natychmiastowej pomocy.

Zaburzenia wzroku (w pismiennictwie medycznym czesciej: zaburzenia widzenia) to wszelkie odchylenia od prawidlowego, ostrego, jednolitego widzenia - od stopniowego pogorszenia ostrosci po ubytki w polu widzenia, podwojne obrazy, mroczki czy nadwrazliwosc na swiatlo. Czesc z nich ma charakter przemijajacy i niegrozny, inne wymagaja pilnej diagnostyki okulistycznej - decyduje moment pojawienia sie objawu, jego dynamika i objawy towarzyszace.

Wedlug raportu Swiatowej Organizacji Zdrowia zaburzenia wzroku dotycza ponad 2,2 miliarda osob na swiecie, a okolo polowa przypadkow byla mozliwa do unikniecia lub byla dotad nieleczona [1]. Najczestsza odwracalna przyczyna sa nieskorygowane wady refrakcji [2] - w gabinecie MUSCAT regularnie spotykam klientow, ktorzy latami funkcjonowali z niedokorygowana krotkowzrocznoscia lub astygmatyzmem, sadzac, ze "tak po prostu widza".

Warto wiedziec: Okreslenia "zaburzenia wzroku" i "zaburzenia widzenia" sa stosowane zamiennie. W ICD-10 oficjalnym terminem jest zaburzenie widzenia (rozdzial H53). W mowie potocznej i w wyszukiwarkach dominuje "zaburzenia wzroku" - oba pojecia opisuja te sama grupe objawow.

Najczestsze objawy zaburzen wzroku

Ponizej lista objawow, z ktorymi pacjenci najczesciej zglaszaja sie do salonu. Kazdy termin medyczny pogrubilam przy pierwszym wystapieniu, abys mogl szybko zidentyfikowac swoja sytuacje:

  • Niewyrazne / rozmazane widzenie - moze wskazywac na wade refrakcji, poczatek zacmy lub zespol suchego oka. Wystepuje na bliz lub na dal albo na obu odleglosciach jednoczesnie.
  • Podwojne widzenie (diplopia) - wymaga pilnej diagnostyki. Moze swiadczyc o zezie, problemach neurologicznych, orbitopatii Gravesa albo zacmie. Diplopia jednooczna (zostaje po zaslonieciu drugiego oka) jest najczesciej okulistyczna; obuoczna - czesciej neurologiczna.
  • Mroczki i muszki latajace (floaters) - plamki, nitki, "pajeczyny" przesuwajace sie w polu widzenia. Najczesciej sa niegrozne i wynikaja ze starzenia ciala szklistego, ale nagle nasilenie wymaga oceny okulistycznej.
  • Blyski / fotopsje - wrazenie blysku swiatla "z kata oka". Moga sygnalizowac odwarstwienie tylne ciala szklistego, odwarstwienie siatkowki albo migrene z aura wzrokowa.
  • Zawezenie lub ubytki pola widzenia - klasyczny objaw jaskry (ubytek od strony skroni) albo zmian neurologicznych po udarze (ubytek symetryczny w obu oczach).
  • Pogorszenie widzenia w ciemnosci - tzw. slepota zmierzchowa; moze wynikac z niedoboru witaminy A albo dystrofii siatkowki.
  • Falowanie linii prostych (metamorfopsje) - charakterystyczny objaw AMD (zwyrodnienie plamki zoltej). Test siatki Amslera w domu wykrywa go w 30 sekund.
  • Nadwrazliwosc na swiatlo (fotofobia) - objaw zapalenia rogowki, migreny, zapalenia teczowki. U dzieci moze swiadczyc o zezie ukrytym.
  • Nagla utrata wzroku - stan nagly. Kazda nagla utrata widzenia, nawet jesli ustapila samoistnie po kilku minutach, wymaga konsultacji - mogla to byc przemijajaca jednooczna slepota (amaurosis fugax) poprzedzajaca udar.

Kiedy zaburzenia wzroku wymagaja natychmiastowej pomocy?

Ponizsza tabela to najprostsze narzedzie triazowe, jakie moge Ci zaproponowac. Jesli Twoje objawy mieszcza sie w wierszu czerwonym - nie czytaj dalej, jedz na SOR. Jesli interesuje Cie samo rozgraniczenie naglej sytuacji od planowej wizyty, mamy osobny przewodnik: nagle pogorszenie wzroku - kiedy na SOR, a kiedy do okulisty.

ObjawyJak pilna wizyta?Co robic?
Nagla utrata wzroku na jedno lub oboje oczuNATYCHMIASTZadzwon pod 112 lub jedz na SOR
"Zaslona" / "kurtyna" w polu widzeniaNATYCHMIASTMozliwe odwarstwienie siatkowki - SOR okulistyczny
Zaburzenia wzroku + dretwienie konczyny + problem z mowieniemNATYCHMIASTMozliwy udar mozgu - 112
Nagly silny bol oka + zaczerwienienie + pogorszenie wzrokuNATYCHMIASTMozliwy ostry atak jaskry zamknietego kata - SOR
Gwaltowne pojawienie sie wielu "muszek" i blyskowW ciagu 24-48 hZadzwon do okulisty lub jedz na ostry dyzur okulistyczny
Stopniowe pogorszenie widzenia trwajace ponad 2 tygodnieW ciagu 1-2 tygodniUmow wizyte u okulisty / optometrysty
Zamazane widzenie po dlugiej pracy przy komputerzePrzy najblizszej okazjiOdpoczynek, nawilzajace krople, ewentualna wizyta
Chwilowe mroczki przy gwaltownym wstaniuObserwujMoze byc ortostatyczne (spadek cisnienia) - monitoruj

Uwaga: Zadzwon pod 112 lub jedz natychmiast na izbe przyjec, jesli zaburzeniom wzroku towarzysza: opadniecie kacika ust, dretwienie reki lub nogi, silny bol glowy "jakiego nigdy wczesniej nie mailes", nagla calkowita utrata wzroku albo wrazenie "zaslony" w polu widzenia. To klasyczne sygnaly udaru mozgu [3].

Jakie sa okulistyczne przyczyny zaburzen wzroku?

Krotka odpowiedz: Najczestsze okulistyczne przyczyny zaburzen wzroku to wady refrakcji (krotkowzrocznosc, dalekowzrocznosc, astygmatyzm, prezbiopia), zacma, jaskra, AMD (zwyrodnienie plamki zoltej), retinopatia cukrzycowa oraz odwarstwienie siatkowki. Kazda z nich ma inny przebieg i wymaga innego leczenia.

Najczestsze przyczyny problemow ze wzrokiem siedza bezposrednio w oku. Ponizsza tabela porzadkuje je wedlug mechanizmu, a w kolejnych podrozdzialach opisuje te najistotniejsze.

Kategoria przyczynyPrzyklady schorzenCharakterystyczny objaw
Wady refrakcjiKrotkowzrocznosc, dalekowzrocznosc, astygmatyzm, prezbiopiaNiewyrazne widzenie na okreslona odleglosc
Choroby siatkowki / nerwu wzrokowegoJaskra, AMD, odwarstwienie siatkowkiUbytki w polu widzenia, falowanie linii, "zaslona"
Choroby soczewki / przedniej czesci okaZacma, zapalenie rogowki, zespol suchego okaNiewyrazne widzenie, podwojne widzenie jednooczne, halo wokol swiatel
Cukrzyca i nadcisnienieRetinopatia cukrzycowa, retinopatia nadcisnieniowaStopniowe pogorszenie ostrosci, plamki, krwawienia
NeurologiczneSM, udar, TIA, guzy mozgu, migrena z auraNagle, jednostronne lub z towarzyszacymi objawami
Choroby tarczycyOrbitopatia Gravesa (nadczynnosc)Wytrzeszcz, podwojne widzenie
PsychosomatyczneStres, nerwica, lekChwilowe rozmazanie, drganie powiek, suchosc
Kregoslup szyjnyDyskopatia, zmiany zwyrodnienioweZaburzenia wzroku z zawrotami glowy
Niedobory zywienioweWitamina A, luteina, zeaksantynaSlepota zmierzchowa, przyspieszony AMD

Wady refrakcji - najczestsza przyczyna niewyraznego widzenia

Wady refrakcji to najczestsza i jednoczesnie najprostsza w korekcji przyczyna zaburzen ostrosci wzroku. Naleza do nich krotkowzrocznosc (miopia), dalekowzrocznosc (hipermetropia), astygmatyzm i pojawiajaca sie po 40. roku zycia prezbiopia (starczowzrocznosc).

W odroznieniu od chorob oczu wady refrakcji nie postepuja nagle - pogarszaja sie stopniowo, miesiacami. Klasyczny scenariusz, ktory widze w gabinecie: pacjent latami mruzy oczy w samochodzie, "przyzwyczail sie" do rozmazanych tablic z numerami, dopiero przy kontroli prawa jazdy odkrywa -1,5 dioptrii w obu oczach. Korekcja okularowa przywraca pelna ostrosc natychmiast.

Wiecej o rodzajach wad wzroku przeczytasz w naszym osobnym artykule: Wady wzroku - rodzaje, objawy i przyczyny. O najbardziej mylonym z zaburzeniem wzroku astygmatyzmie - tutaj: Astygmatyzm - co to jest, objawy i leczenie.

Porada ortoptystki MUSCAT: Jesli zauwazasz, ze niewyraznie widzisz tylko czasem - po dlugim dniu, wieczorem, po dluzszej pracy przy komputerze - zacznij od kontroli refrakcji, nawet jesli wczesniej nie nosiles okularow. Ukryta wada wzroku czesto ujawnia sie po 30. r.z., gdy zmeczone miesnie akomodacyjne przestaja ja kompensowac.

Jaskra - dlaczego nazywana jest "cichym zlodziejem wzroku"?

Jaskra (glaucoma) to grupa chorob, w ktorych uszkodzeniu ulega nerw wzrokowy - zwykle, choc nie zawsze, w przebiegu podwyzszonego cisnienia wewnatrzgalkowego (IOP). Wyroznia sie dwie podstawowe postacie:

  • Jaskra otwartego kata - najczestsza (ok. 75% wszystkich rozpoznan jaskry [4]), przewlekla, bezobjawowa przez wiele lat. Pacjent zauwaza ubytki w polu widzenia dopiero wtedy, gdy uszkodzonych jest 30-40% wlokien nerwu wzrokowego - zgodnie z wytycznymi American Academy of Ophthalmology [9].
  • Jaskra zamknietego kata - rzadsza, ale przebiega gwaltownie: silny bol oka, zaczerwienienie, halo wokol zrodel swiatla, nudnosci. To stan nagly wymagajacy natychmiastowej pomocy.

Wedlug metaanaliz jaskra jest druga co do czestosci przyczyna nieodwracalnej slepoty na swiecie - w 2020 r. dotyczyla ok. 76 milionow osob, a do 2040 r. liczba ta wzrosnie do ok. 112 milionow [4].

Warto wiedziec: Jaskra przez lata nie daje zadnych objawow. Do czasu, gdy pacjent zauwaza pogorszenie widzenia, moze byc utracone nawet 40% wlokien nerwu wzrokowego - a tych wlokien nie da sie odbudowac. Jedynym sposobem wczesnego wykrycia jest pomiar cisnienia wewnatrzgalkowego (tonometria) i ocena dna oka. Po 40. r.z. zalecam to badanie raz w roku, nawet bez dolegliwosci. Kod ICD-10: H40 - Jaskra.

Zacma - najczesciej operowana choroba oczu na swiecie

Zacma (cataract, katarakta) to zmetnienie soczewki oka. Pacjent widzi "przez mleczna szybe", barwy staja sie przygaszone, w nocy pojawiaja sie rozblyski wokol swiatel reflektorow, moga wystapic podwojne widzenie w jednym oku i czeste zmiany dioptrii w okularach.

Zacma rozwija sie latami, najczesciej u osob po 60. r.z., ale moze wystapic wczesniej w przebiegu cukrzycy, urazu lub leczenia steroidami. Standardowym leczeniem jest fakoemulsyfikacja - wymiana zmetnialej soczewki na sztuczna soczewke wewnatrzgalkowa (IOL). To zabieg ambulatoryjny trwajacy 15-30 minut, jeden z najbezpieczniejszych w medycynie. Kod ICD-10: H25 (zacma starcza), H26 (inne postaci zacmy).

Zwyrodnienie plamki zoltej (AMD) - co to jest i jak je wykryc?

AMD (Age-related Macular Degeneration) to przewlekla choroba plamki zoltej - obszaru siatkowki odpowiedzialnego za ostre widzenie centralne. AMD jest glowna przyczyna nieodwracalnej utraty wzroku u osob po 50. roku zycia w krajach rozwinietych [5].

  • Postac sucha (zanikowa) - stanowi ok. 85-90% wszystkich przypadkow [6]. Postepuje powoli, przez lata. Brak skutecznego leczenia, ale dieta i suplementacja AREDS2 (luteina + zeaksantyna + cynk + witaminy C/E) spowalniaja progresje.
  • Postac mokra (wysiekowa) - rzadsza, ale bardzo agresywna. Pod siatkowka tworza sie nieprawidlowe naczynia krwionosne. Leczenie: iniekcje doszklistkowe anty-VEGF (np. ranibizumab, bewacizumab, aflibercept) - podawane co 4-8 tygodni.

Charakterystyczny objaw AMD: falowanie linii prostych (metamorfopsje). Mozesz to sprawdzic w domu testem siatki Amslera - zaslon jedno oko, popatrz na centralny punkt z odleglosci 30 cm. Linie powinny byc proste i rownolegle. Jesli widzisz "falowanie", brakujace fragmenty lub szare pola - umow wizyte u okulisty w ciagu kilku dni. Kod ICD-10: H35.3 - Zwyrodnienie plamki i bieguna tylnego.

Retinopatia cukrzycowa - kiedy cukrzyca niszczy wzrok

Retinopatia cukrzycowa to powiklanie cukrzycy, w ktorym wysoki poziom glukozy uszkadza naczynia krwionosne siatkowki. Wyroznia sie cztery etapy: lagodna, umiarkowana i ciezka postac nieproliferacyjna oraz proliferacyjna (najgrozniejsza, z nowotworzeniem nieprawidlowych naczyn).

Retinopatia cukrzycowa jest glowna przyczyna slepoty u doroslych w wieku produkcyjnym [7]. Co istotne - okolo polowa pacjentow z cukrzyca nie poddaje sie regularnym badaniom dna oka, mimo ze to badanie raz w roku potrafi uratowac widzenie [7].

Zapamietaj: Jesli masz cukrzyce typu 1 lub 2, coroczne badanie dna oka jest obowiazkowe - niezaleznie od poziomu HbA1c i tego, czy nosisz okulary. Pierwsze badanie wykonaj zaraz po rozpoznaniu cukrzycy typu 2 i 5 lat po rozpoznaniu cukrzycy typu 1. Kod ICD-10: H36.0 - Retinopatia cukrzycowa.

Odwarstwienie siatkowki - stan nagly wymagajacy natychmiastowej pomocy

Odwarstwienie siatkowki (retinal detachment) to oddzielenie sie siatkowki od lezacego pod nia nablonka barwnikowego. Objawy:

  • Nagle pojawienie sie duzej liczby mroczkow i blyskow swiatla
  • Wrazenie "zaslony" lub "kurtyny" zaslaniajacej czesc pola widzenia
  • Postepujaca utrata wzroku w jednym oku

Czynniki ryzyka: uraz oka, duza krotkowzrocznosc (powyzej -6,0 D), stan po operacji zacmy, wywiad rodzinny. Kazde podejrzenie odwarstwienia siatkowki wymaga interwencji w ciagu 24 godzin - nieleczone prowadzi do trwalej utraty wzroku w danym oku. Leczenie operacyjne (witrektomia, plomby twardowkowe, krioterapia) jest skuteczne pod warunkiem szybkiej diagnozy.

Neurologiczne i ogolnoustrojowe przyczyny zaburzen wzroku

Krotka odpowiedz: Zaburzenia wzroku czesto maja zrodlo poza okiem - w migrenie z aura wzrokowa, stwardnieniu rozsianym, chorobach tarczycy (orbitopatia Gravesa), kregoslupie szyjnym, nerwicy czy ciazy (preeklampsja). Oko bywa wtedy tylko ekranem, na ktorym objawia sie choroba ogolnoustrojowa.

Tu zaczyna sie obszar, w ktorym pacjent najczesciej trafia najpierw do okulisty - i slyszy: "w oku wszystko gra, prosze pani". To znak, ze przyczyna lezy poza okiem, a oko jest jedynie ekranem, na ktorym objawia sie choroba ogolnoustrojowa lub neurologiczna.

Zaburzenia wzroku a stres i nerwica

Zaburzenia wzroku przy nerwicy (czasem okreslane jako "nerwicowe zaburzenia wzroku") to realne zjawisko fizjologiczne. Przewlekly stres uruchamia os wspolczulna: adrenalina powoduje napiecie miesni rzeskowych, splycenie i przyspieszenie oddechu, suchosc galek ocznych. Efekt: rozmazane widzenie, drganie powieki (mioklonie), uczucie "piasku" pod powiekami, fotofobia.

Jak odroznic nerwice od powaznej choroby? Objawy o podlozu nerwicowym sa obuoczne, zmienne w czasie, ustepuja po odpoczynku, urlopie, snie albo redukcji stresu. Pojedyncze, jednooczne, postepujace objawy - nigdy nie zrzucaj na stres bez wykluczenia okulistycznego.

Zaburzenia wzroku a kregoslup szyjny

Powiazanie nerwowo-naczyniowe miedzy kregoslupem szyjnym a ukladem wzrokowym jest dobrze udokumentowane. Zmiany zwyrodnieniowe kregow C1-C3 moga uciskac tetnice kregowe (zaopatrujace tylne obszary mozgu, w tym kore wzrokowa) i nerwy wspolczulne unerwiajace galke oczna. Objawy: zaburzenia wzroku z zawrotami glowy, mroczki przy ruchach glowy, podwojne widzenie nasilajace sie przy odchyleniu glowy do tylu. Diagnostyka: RTG lub MRI odcinka szyjnego, USG Doppler tetnic kregowych. Leczenie: fizjoterapia, terapia manualna, ergonomia stanowiska pracy.

Zaburzenia wzroku a migrena - czym jest aura wzrokowa?

Migrena z aura wzrokowa to klasyczna i na ogol niegrozna przyczyna naglych, przemijajacych zaburzen widzenia. Aura pojawia sie 15-30 minut przed bolem glowy i typowo objawia sie:

  • migoczacymi, swiecacymi zygzakami (tzw. scotoma scintillans)
  • mroczkami w polu widzenia, ktore "rosna" i przemieszczaja sie
  • chwilowa utrata fragmentu pola widzenia (mroczek migrenowy)

Specyficzna postacia jest migrena oczna (ocular migraine), w ktorej aura wzrokowa pojawia sie bez bolu glowy - tylko sam efekt wzrokowy, najczesciej jednooczny, trwajacy kilka-kilkanascie minut.

Uwaga - kiedy to nie jest migrena, tylko TIA: Jesli to pierwszy w zyciu epizod, masz ponad 50 lat lub wsrod czynnikow ryzyka sa nadcisnienie / migotanie przedsionkow / cukrzyca - traktuj objawy jak przemijajacy atak niedokrwienny mozgu (TIA) i jedz na SOR neurologiczny. Aura migrenowa zazwyczaj wraca w podobnej formie u osoby, ktora juz ja miala wczesniej.

Zaburzenia wzroku a tarczyca

W chorobach tarczycy zaburzenia wzroku sa na tyle czeste, ze wydzielono dla nich osobna jednostke: orbitopatie tarczycowa (Gravesa). Najczesciej towarzyszy ona nadczynnosci tarczycy (choroba Gravesa-Basedowa). Objawy: wytrzeszcz (proptosis), podwojne widzenie (zwlaszcza przy spojrzeniu w gore), ucisk w oczodole, lzawienie, fotofobia, ograniczenie ruchomosci galek ocznych. W niedoczynnosci tarczycy czestsze sa obrzeki powiek, zespol suchego oka i ogolne zmeczenie wzroku. Leczenie wymaga wspolnej opieki endokrynologa i okulisty.

Zaburzenia wzroku a stwardnienie rozsiane (SM)

Stwardnienie rozsiane w 20-25% przypadkow debiutuje pozagalkowym zapaleniem nerwu wzrokowego (neuritis nervi optici). Klasyczna triada:

  1. Pogorszenie ostrosci wzroku w jednym oku (rozwija sie w ciagu kilku dni)
  2. Bol oka nasilajacy sie przy ruchach galka
  3. Zaburzenia widzenia barw - kolory wydaja sie wyblakle, zwlaszcza czerwony

W codziennej pracy widze, ze te triade czesto myli sie z migrena albo zmeczeniem. Kazde jednooczne, postepujace pogorszenie widzenia u osoby przed 45. r.z., zwlaszcza z bolem przy ruchach galka, wymaga konsultacji okulistycznej i neurologicznej w ciagu 48-72 godzin.

Zaburzenia wzroku a menopauza

Spadek estrogenow w okresie menopauzy odbija sie na narzadzie wzroku w trzech mechanizmach:

  • Suchosc oka - zmniejszenie produkcji warstwy lojowej filmu lzowego
  • Zwiekszone ryzyko AMD i jaskry - brak protekcyjnego dzialania estrogenow
  • Wahania ostrosci wzroku - moga towarzyszyc uderzeniom goraca i zmianom poziomu cukru

W okresie okolomenopauzalnym warto zaplanowac kontrolne badanie dna oka i pomiar cisnienia wewnatrzgalkowego - nawet jesli nie nosisz okularow.

Zaburzenia wzroku w ciazy

W ciazy drobne zaburzenia wzroku (suchosc, lekkie pogorszenie ostrosci) sa fizjologiczne i wynikaja z retencji wody w rogowce. Ale nagle zaburzenia wzroku w III trymestrze - zwlaszcza widzenie "rozblyskow", podwojne widzenie, ubytki pola widzenia - moga byc objawem stanu przedrzucawkowego (preeklampsji).

Uwaga: Zaburzenia wzroku + bol glowy + obrzeki + nadcisnienie u ciezarnej = natychmiast na szpitalny oddzial polozniczy. Nie czekaj do rana.

Praca przy komputerze a zaburzenia wzroku - czym jest syndrom widzenia komputerowego?

Krotka odpowiedz: Syndrom widzenia komputerowego (CVS) to zespol objawow (zmeczenie oczu, suchosc, niewyrazne widzenie, bole glowy) wynikajacych z przedluzonej pracy przy ekranie. Dotyczy 50-90% osob pracujacych przy komputerze. Jest calkowicie odwracalny - kluczowa jest zasada 20-20-20 i ergonomia stanowiska.

Syndrom widzenia komputerowego (CVS, Computer Vision Syndrome), zwany tez digital eye strain, to zespol objawow wynikajacych z przedluzonej pracy przy ekranach. Wedlug metaanalizy Sheppard i Wolffsohn (2018) CVS dotyczy 50-90% osob regularnie pracujacych przy komputerze [8].

Objawy CVS: zmeczenie i pieczenie oczu, niewyrazne lub podwojne widzenie po pracy, bole glowy (najczesciej okolic czolowych i skroniowych), suchosc oczu (mrugamy 2-3 razy rzadziej, gdy patrzymy w ekran), bol szyi i karku (postawa). Dobra wiadomosc? CVS jest calkowicie odwracalny i w 80% przypadkow da sie go wyeliminowac zmiana nawykow - bez zwiekszania mocy okularow.

Checklista: jak chronic oczy przy pracy przy komputerze

  • Stosuj zasade 20-20-20 - co 20 minut pracy patrz przez 20 sekund na obiekt oddalony o ok. 6 metrow (20 stop). To najwazniejsza technika redukujaca CVS [8].
  • Ustaw monitor na poziomie oczu lub nieco ponizej (gorna krawedz ekranu na wysokosci brwi).
  • Zachowaj odleglosc od monitora 50-70 cm (dlugosc wyciagnietej reki).
  • Zadbaj o oswietlenie bez odblaskow - zadnych okien czy lamp odbijajacych sie w ekranie.
  • Uzywaj nawilzajacych kropli (sztucznych lez) - swiadomie mrugaj co kilka minut.
  • Wlacz filtr niebieskiego swiatla wieczorem (dla rytmu dobowego, nie dla wzroku - to dwie rozne sprawy).
  • Rob 5-minutowe przerwy co godzine od ekranu - wstan, odejdz, popatrz w okno.
  • Raz w roku idz na badanie wzroku - ukryta wada refrakcji to najczestsza przyczyna "CVS, ktorego nie da sie rozwiazac".

Porada ortoptystki MUSCAT: Jesli pracujesz 8 godzin dziennie przy komputerze i masz wade wzroku, rozwaz okulary biurowe / progresywne biurowe zamiast standardowych. Maja poszerzony obszar do blizy i posredni - Twoje oczy nie mecza sie tak jak przy zwyklych okularach do dali. Wiecej praktycznych porad znajdziesz w naszym wpisie o pogorszeniu wzroku przy pracy z ekranem.

Jakie badania wykonuje okulista przy zaburzeniach wzroku?

Krotka odpowiedz: Podstawowy zestaw badan przy diagnostyce zaburzen widzenia obejmuje: badanie ostrosci wzroku (tablica Snellena), refrakcje komputerowa, tonometrie (pomiar cisnienia wewnatrzgalkowego), funduskopie (badanie dna oka) oraz - w razie potrzeby - OCT i perimetrie (badanie pola widzenia).

Tabela ponizej pokazuje pelny zestaw badan, ktorych pacjent moze spodziewac sie przy diagnostyce zaburzen widzenia. Komplet wykonuje sie rzadko - zazwyczaj okulista dobiera badania na podstawie wywiadu i wstepnej oceny.

BadanieCo sprawdzaKiedy jest zlecane
Badanie ostrosci wzroku (tablica Snellena)Jak dobrze widzisz na roznych odleglosciachRutynowo przy kazdej wizycie
Refrakcja komputerowa + subiektywnaWartosc wady wzroku w dioptriachPrzed dobraniem okularow lub soczewek
TonometriaCisnienie wewnatrzgalkowe - wykrywa jaskrePo 40. r.z., przy podejrzeniu jaskry
Funduskopia / oftalmoskopiaStan dna oka, siatkowki, nerwu wzrokowegoPrzy podejrzeniu AMD, retinopatii, jaskry
OCT (optyczna koherentna tomografia)Przekroj siatkowki i plamki zoltej co do mikrometraAMD, jaskra, retinopatia, zmiany siatkowki
Perimetria (badanie pola widzenia)Ubytki w polu widzeniaJaskra, po udarze, przy SM, przy guzach mozgu
Angiografia fluoresceinowa (FAG)Naczynia krwionosne siatkowkiRetinopatia cukrzycowa, AMD wysiekowa
Topografia rogowkiKsztalt rogowkiPrzed laserowa korekcja wzroku, astygmatyzm, stozek rogowki
Badanie filmu lzowego (test Schirmera)Produkcja lez, zespol suchego okaSuchosc, pieczenie, CVS

W salonach MUSCAT wykonujemy komputerowe badanie refrakcji + dobor okularow - to nie jest pelna diagnostyka okulistyczna, ale dla zdrowej osoby bez objawow chorob oczu wystarczy raz na 1-2 lata. Pelna diagnostyka (tonometria, OCT, FAG) wymaga wizyty u okulisty.

Jak dbac o wzrok na co dzien?

Krotka odpowiedz: Trzy filary profilaktyki: dieta bogata w luteine, witamine A i omega-3 (zielone warzywa, marchew, ryby), regularne badania wzroku (co rok po 40. r.z., co rok przy cukrzycy) oraz ochrona przed UV - okulary z certyfikatem UV400 takze w pochmurne dni.

Dieta dla zdrowych oczu

  • Luteina i zeaksantyna - karotenoidy gromadzace sie w plamce zoltej. Filtruja niebieskie swiatlo, redukuja stres oksydacyjny. Zrodla: szpinak, jarmuz, brokuly, kukurydza, zoltko jaja. To podstawa formuly AREDS2 rekomendowanej w profilaktyce AMD.
  • Witamina A (beta-karoten) - skladnik rodopsyny, niezbedny do widzenia w slabym swietle. Zrodla: marchew, slodkie ziemniaki, dynia, watrobka. Niedobor = slepota zmierzchowa.
  • Kwasy omega-3 (DHA, EPA) - wspieraja warstwe lipidowa filmu lzowego (zmniejszaja suchosc) i blony fotoreceptorow. Zrodla: losos, makrela, sardynki, siemie lniane, orzechy wloskie.
  • Witaminy C i E + cynk - skladniki AREDS2 obnizajace ryzyko progresji AMD.

Warto wiedziec: Suplementacja AREDS2 ma sens wylacznie u osob z rozpoznanym AMD posrednim lub zaawansowanym w jednym oku - nie u zdrowych "dla profilaktyki". To rekomendacja American Academy of Ophthalmology na podstawie badan klinicznych Age-Related Eye Disease Study 2.

Regularny harmonogram badan - kto i jak czesto?

Wiek / sytuacjaZalecana czestotliwosc
Dzieci i mlodziez w wieku szkolnymCo rok (wykrywanie krotkowzrocznosci)
Dorosli 18-40 lat (bez problemow)Co 2 lata
Dorosli po 40. r.z.Co rok (wzrost ryzyka jaskry, prezbiopia)
Dorosli po 60. r.z.Co rok (jaskra, AMD, zacma)
Cukrzycy (typu 1 i 2)Co rok - obowiazkowo, niezaleznie od wieku
Osoby z nadcisnieniemCo rok
Wywiad rodzinny w kierunku jaskry / AMDCo rok od 35. r.z.
Wysoka krotkowzrocznosc (powyzej -6,0 D)Co rok - kontrola siatkowki
Kobiety w okresie menopauzyPierwsze badanie przy wystapieniu objawow + kontrola co rok
Osoby ze stwierdzona wada wzrokuZgodnie z zaleceniami okulisty (zazwyczaj co 1-2 lata)

Ochrona oczu przed promieniowaniem UV

Promieniowanie UV-A i UV-B dziala kumulatywnie przez cale zycie. Przyspiesza rozwoj zacmy, AMD, pterygium (skrzydlika), wywoluje fotokeratopatie (oparzenie rogowki). Co robic?

  • Nos okulary przeciwsloneczne z certyfikatem UV400 (zatrzymuja 100% promieniowania UV do 400 nm) - takze zima, w pochmurne dni i w gorach.
  • Nie kupuj "okularow slonecznych" bez certyfikatu UV - ciemne szkla rozszerzaja zrenice, a brak filtra UV wpuszcza wiecej szkodliwego promieniowania niz brak okularow. To gorzej niz chodzic z golymi oczami.
  • W sportach wodnych, narciarstwie i alpinizmie - okulary z filtrem polaryzacyjnym + UV400.

Pelna oferte okularow przeciwslonecznych z certyfikatem UV400 znajdziesz w showroomach MUSCAT i online.

Zaburzenia wzroku a klasyfikacja ICD-10

ICD-10 (International Classification of Diseases, 10. rewizja) to stosowana w Polsce miedzynarodowa klasyfikacja chorob Swiatowej Organizacji Zdrowia (WHO). Zaburzenia wzroku i choroby oczu opisuje rozdzial H (H00-H59), a konkretne kategorie zaburzen widzenia - sekcja H53-H54. Te kody znajdziesz na skierowaniu do okulisty, w karcie informacyjnej, w zwolnieniu lekarskim i orzeczeniu o niezdolnosci.

KodNazwa rozpoznania
H53Zaburzenia widzenia (kategoria nadrzedna)
H53.0Niedowidzenie wynikajace z anopsji
H53.1Subiektywne zaburzenia widzenia (fotopsje, mroczki, metamorfopsje, halo)
H53.2Diplopia - podwojne widzenie
H53.3Inne zaburzenia widzenia obuocznego
H53.4Ubytki pola widzenia
H53.5Zaburzenia widzenia barw (daltonizm)
H53.6Slepota nocna (slepota zmierzchowa)
H53.8 / H53.9Inne / nieokreslone zaburzenia widzenia
H54Niedowidzenie i slepota
H40Jaskra
H25 / H26Zacma starcza / inna zacma
H35.3Zwyrodnienie plamki i bieguna tylnego (AMD)
H36.0Retinopatia cukrzycowa
H47.0Zaburzenia nerwu wzrokowego (m.in. zapalenie nerwu wzrokowego)

Warto wiedziec: W 2026 r. trwa stopniowe wdrazanie nowej klasyfikacji ICD-11 w systemach informacji medycznej WHO. W Polsce rozliczanie swiadczen zdrowotnych przez NFZ i dokumentacja medyczna nadal opieraja sie jednak na ICD-10. Wiekszosc systemow EDM bedzie korzystac z ICD-10 jeszcze przez kolejne lata.

Pelna oficjalna klasyfikacje ICD-10 (rozdzial H - choroby oka i przydatkow oka) znajdziesz w przegladarce WHO ICD-10 Browser [10] oraz w wytycznych Centrum e-Zdrowia (dawniej CSIOZ).

Praktyczna uwaga: Kod H36.0 (retinopatia cukrzycowa) w ICD-10 jest tzw. kodem gwiazdkowym (asterisk) i wystepuje zawsze w parze z kodem podstawowym z grupy E10.3-E14.3 (cukrzyca z powiklaniami ocznymi). Lekarz wpisze najczesciej zarowno E11.3 (cukrzyca typu 2 z powiklaniami ocznymi), jak i H36.0 (retinopatia cukrzycowa) - to ten sam stan widziany z dwoch perspektyw klasyfikacyjnych.

"Regularne badanie wzroku to nie luksus - to profilaktyka. W codziennej pracy z pacjentami w salonie MUSCAT widze, ze wiele chorob oczu, jak jaskra czy AMD, mozna wykryc i zahamowac wlasnie dzieki corocznym kontrolom - zanim pacjent zauwazy jakikolwiek objaw. Najtrudniejsze rozmowy mam z osobami, ktore przyszly tylko po nowe okulary, a wychodza ze skierowaniem do okulisty z podejrzeniem jaskry. Im wczesniej, tym lepiej dla widzenia."

- Magdalena Czaja, ortoptystka MUSCAT

FAQ - najczestsze pytania o zaburzenia wzroku

Czy zaburzenia wzroku moga byc objawem czegos powaznego?

Tak - zaburzenia wzroku moga byc pierwszym sygnalem udaru mozgu, stwardnienia rozsianego, guza mozgu, zaawansowanej cukrzycy lub ostrego ataku jaskry. Dlatego kazde nagle lub postepujace pogorszenie widzenia wymaga konsultacji medycznej. Szczegolnie alarmujace sa: nagla utrata wzroku, "zaslona" w polu widzenia, zaburzenia wzroku z dretwieniem konczyny lub trudnosciami z mowieniem [3].

Czy zaburzenia wzroku moga ustapic same?

Chwilowe zaburzenia wzroku spowodowane zmeczeniem, odwodnieniem lub przeciazeniem ekranami czesto ustepuja po odpoczynku - w ciagu kilku godzin. Jednak zaburzenia wynikajace z chorob oczu (zacma, AMD, jaskra, retinopatia) nie cofaja sie samoistnie. Nie czekaj, jesli zaburzenia nasilaja sie, nawracaja lub trwaja powyzej 2 tygodni.

Jakie zaburzenia wzroku moga byc spowodowane stresem?

Stres i nerwica moga powodowac: rozmazane lub niewyrazne widzenie, drganie powiek (mioklonie), nadwrazliwosc na swiatlo, uczucie "piasku" pod powiekami oraz chwilowe mroczki. Objawy maja charakter czynnosciowy - sa realne, ale nie wynikaja z uszkodzenia oka. Ustepuja po obnizeniu poziomu stresu, jednak zawsze warto najpierw wykluczyc przyczyne okulistyczna i neurologiczna.

Co oznacza nagle zaburzenie wzroku na jedno oko?

Nagle jednooczne zaburzenie wzroku moze swiadczyc o: odwarstwieniu siatkowki, zamknieciu tetnicy lub zyly siatkowki (odpowiedniku udaru w oku), zapaleniu nerwu wzrokowego (ktore bywa pierwszym objawem SM) lub przemijajacym ataku niedokrwiennym (TIA) poprzedzajacym udar. Kazdy z tych stanow wymaga pilnej interwencji - nie czekaj "az przejdzie".

Jak czesto powinienem chodzic do okulisty?

Osoby zdrowe, bez problemow ze wzrokiem: co 2 lata do 40. r.z., co rok po 40. r.z. Cukrzycy, osoby z nadcisnieniem oraz z wywiadem rodzinnym jaskry / AMD: co rok niezaleznie od wieku. Osoby z wada wzroku - zgodnie z zaleceniami okulisty (zazwyczaj co 1-2 lata). Dzieci i mlodziez w wieku szkolnym - co rok.

Czy zaburzenia wzroku moga wynikac z niedoboru witamin?

Tak. Niedobor witaminy A prowadzi do slepoty zmierzchowej. Niedobory luteiny, zeaksantyny, witamin C i E oraz cynku moga przyspieszac rozwoj AMD. Niedobor witaminy B12 moze wywolywac neuropatie nerwu wzrokowego. Dieta bogata w zielone warzywa lisciaste, marchew, ryby morskie i orzechy wspiera zdrowie oczu [1].

Czym roznia sie zaburzenia wzroku od wady wzroku?

Wada wzroku (refrakcyjna) to staly defekt optyki oka - krotkowzrocznosc, dalekowzrocznosc lub astygmatyzm. Koryguje sie ja okularami, soczewkami albo laserowo. Zaburzenia wzroku to znacznie szersze pojecie obejmujace kazda nieprawidlowosc w widzeniu - moga byc spowodowane wada refrakcji, ale tez choroba oka, ogolnoustrojowa lub neurologiczna. Wiecej w: Wady wzroku - rodzaje, objawy i przyczyny.

Co oznacza kod ICD-10 H53 w skierowaniu do okulisty?

H53 to kategoria "Zaburzenia widzenia" w klasyfikacji ICD-10. Lekarz wpisuje konkretny podkod w zaleznosci od objawu: H53.1 (mroczki, fotopsje), H53.2 (diplopia), H53.4 (ubytki pola widzenia), H53.5 (zaburzenia widzenia barw), H53.6 (slepota zmierzchowa). Sam kod H53 oznacza, ze objaw zostal rozpoznany, ale wymaga poglebionej diagnostyki.

Zrodla i bibliografia

  1. World Health Organization (2019). World report on vision. who.int
  2. Bourne, R.R.A., Steinmetz, J.D., Saylan, M., et al. (2021). Trends in prevalence of blindness and distance and near vision impairment over 30 years. The Lancet Global Health, 9(2), e130-e143. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  3. American Stroke Association / American Heart Association (2024). Stroke Symptoms (F.A.S.T.). stroke.org
  4. Tham, Y.C., Li, X., Wong, T.Y., Quigley, H.A., Aung, T., Cheng, C.Y. (2014). Global prevalence of glaucoma and projections of glaucoma burden through 2040. Ophthalmology, 121(11), 2081-2090. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  5. Wong, W.L., Su, X., Li, X., et al. (2014). Global prevalence of age-related macular degeneration and disease burden projection for 2020 and 2040. The Lancet Global Health, 2(2), e106-e116. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  6. Fleckenstein, M., Keenan, T.D.L., Guymer, R.H., et al. (2021). Age-related macular degeneration. Nature Reviews Disease Primers, 7(1), 31. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  7. Teo, Z.L., Tham, Y.C., Yu, M., et al. (2021). Global prevalence of diabetic retinopathy and projection of burden through 2045. Ophthalmology, 128(11), 1580-1591. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  8. Sheppard, A.L., & Wolffsohn, J.S. (2018). Digital eye strain: prevalence, measurement and amelioration. BMJ Open Ophthalmology, 3(1), e000146. bmjophth.bmj.com
  9. American Academy of Ophthalmology (2023). Primary Open-Angle Glaucoma - Preferred Practice Pattern. aao.org
  10. WHO ICD-10 Browser (2019). Rozdzial H53 - Zaburzenia widzenia. icd.who.int

Disclaimer: Artykul ma wylacznie charakter edukacyjny i nie zastepuje konsultacji lekarskiej. Decyzje dotyczace leczenia podejmuj zawsze wspolnie z okulista lub lekarzem rodzinnym. Autorka i MUSCAT nie ponosza odpowiedzialnosci za samodzielne diagnozowanie ani odraczanie wizyt u specjalisty na podstawie tresci artykulu.

O autorce

Magdalena Czaja - ortoptystka MUSCAT (RIZM 179934), 25+ lat w branzy optycznej, 6800+ przeprowadzonych badan wzroku. Specjalizuje sie w diagnostyce wad wzroku, zaburzeniach widzenia obuocznego, akomodacji oraz doborze korekcji okularowej u dzieci i doroslych.

Data publikacji: 12 wrzesnia 2024. Ostatnia aktualizacja: maj 2026. Artykul ma charakter edukacyjny i powstal w oparciu o zrodla z bibliografii oraz praktyke kliniczna zespolu MUSCAT.

Badanie wzroku w salonach MUSCAT

Komputerowe badanie refrakcji i dobor okularow wykonaja doswiadczeni refrakcjonisci i optometrysci w ponad 40 salonach MUSCAT w calej Polsce - od pomiaru, przez dobor soczewek, po wykonanie okularow w jednym miejscu. Trwa ok. 30 minut i jest niezobowiazujace.

Magdalena Czaja 19 czerwca 2026
Udostępnij ten wpis
Holistyczne wsparcie dla ciała i wzroku
Ćwiczenia, wskazówki i praktyczne tipy przygotowane we współpracy z Fundacją Endopolki.